Besnilo (Rabies) – virusni smrtonosni  encefalitis (encefalomijelitis)  čije su glavne kliničke karakteristike psihomotorni nemir sa strahom, hidrofobija, slinavljenje, mišićna slabost i paralize sa respiratornom insuficijencijom.

ETIOPATOGENEZA

Uzročnik bolesti je Rabies virus. Radi se o RNK virusu  čiji genom kodira sintezu najmanje 5 proteina od kojih su najznačajniji M i G-protein koji stimulišu sintezu neutrališućih i hemaglutiniziraučih antitela. Ovaj virus se lako uništava Sunčevim zracima, sušenjem, alkoholom, formalinom, fenolom, etrom i dr.

Rezervoar besnila u prirodi je zaražena ili bolesna divlja ili domaća životinja. Lisice i vukovisu kod nas glavni rezervoar besnila, preko njih se infekcija  prenosi na pse i mačke  i time unosi u čovekovu okolinu.

Rabijes virus najčešće ulazi u organizam čoveka ujedom besne ili zaražene životinja. Virus se razmnožava na mestu povrede u nervnom i mišićnom tkivu, a zatim kreće duž nerava sve do mozga ili kičmene moždine. Najveći tropizam virus besnila pokazuje za bazalne strukture mozga, zatim limbički sistem, hipokampus, moždano stablo, mali mozak i kičmenu moždinu.

U nervnom sistemu virus ima izraženo destruktivno dejstvo na neurone  izazivajući njihovu nekrozu i smrt. Usled replikacije virusa u perikarionu i dendritima neurona nastaju Nagrijeve inkluzije. Virus se od CNS-a može širiti i ka periferiji, pa tako može dospeti i do pljuvačnih žlezda preko nerava koji kontrolišu njihovu sekreciju i izlučiti slinom. Najugroženiji su  vetrerinari, lovočuvari, radnici u ZOO vrtovima, kontrolori tehnički neobrađenog mesa, šumari, lovci, pastiri,speolozi i laboratoriski radnici.

KLINIČKA SLIKA

  • Period inkubacije

-Traje od nekoliko dana do više meseci ili godina (najčašće između 30 i 90 dana)

  • Prodromalni stadijum

– Malaksalost

– Muka i Povraćanje

– Osećaj trnjenja i bola na mestu ujeda

– Bolovi u mišićima

– Stanje slično gripu  (lokalna neuropatija zbog replikacije virusa)

  • Akutni stdijum

1.Furiozno besnilo  (u 80%)

– Strah

– Psihomotorni nemir

– Mišićnim grčevima

– Hidrofobija

– Halucinacije

– Konvulzije

– Aerofobija

– Izraženo slinavljenje

– Koma i smrt (oko 6. dana bolesti)

2. Paralitčno besnilo

– Mišićna slabost od samog početka, koja  kroz 2-3 dana prelazi u paralizu

– U osnovi bolesti je diseminovani mijelitis

– Smrt oko 6. dana kao posledica   respiratorne insuficijencije i ugušenja

LEČENJE

  • Diazepam – Za ublažavanje psihomotornog nemira, straha i prekid konvulzija
  • Postavljanje nazo-gastrične sonde za unos hrane, tečnosti i lekova.
  • Traheotomija i kontrolisano disanje – U fazi mišićne paralize i gušenja.

PREVENCIJA

  • Procena rizika od pojave besnila – Ispitivanje okolnosti pod kojima se desila povreda,
  • Vakcinalni status životinje koja je nanela povredu,
  • Utvrđivanje aktuelnog epidemiološkog stanja u regionu.
  • Obrada rane  –  Čišćenje i ispiranje nekim sredstvom koje uništava virus rabijes (alkohol, jod).
  • Seroprofilaksa – Osobe kod kojih je utvrđen visok rizik od dobijanja besnila posle povrede moraju odmah primiti humani rabijes imunoglobulin (1/2 doze u okolinu povrede, a druga 1/2 u butni mišić).
  • Vakcinoprofilaksa – Sprovodi se kod osoba koje su pod rizikom da dobiju besnilo posle povrede.